हो ! ‘ते’ विचारांनाच घाबरतात…

– प्रा. प्रतिमा परदेशी 

     ‘ते’ फारच अजब असतात. ‘ते’ समाजावर वर्चस्व गाजवू पाहतात. त्यासाठी वाट्टेल ‘ते’ करू धजतात. ‘ते’ सामान्यांना दहशतीखाली ठेवतात. धुरीणात्वासाठी भयाचे साम्राज्य पसवितात. ‘ते’ धर्म नावाच्या अफूच्या गोळीने सामन्यांची मती गुंग करतात. ‘ते’ पुरुषसत्तेच्या पायावर जातीचा मनोरा रचतात. ‘ते’ बेमालूमपणे समाजात भ्रम पसरवतात. ‘ते’ संस्कृतीचे मुखंड असतात. ‘ते’ नाडतात, फसवतात, लुटतात. इ.इ. सर्व करण्यासाठी ‘ते’ एकच मुख्य खबरदारी घेतात ती सामन्यांच्या मेंदूला कुलूप लावण्याची! ‘तुम्ही शिकू नका. ज्ञान घेऊ नका’. ते धमकावतात, पायरीन रहा, पायरीन वागा. नेमक काय असत हे पायरीन वागणं? ते असत जातीच्या ज्या उतरंडीवर तुम्ही आहात तिथेच रहा, आणि मरा, हे सांगणं. जातपुरुषसत्ताक समाज कायम ठेवण्यासाठी ‘ते’ मनुस्मृतीचे चोपडे वापरतात. ‘न स्त्री शूद्राय मतिम दध्यात’ चा मंत्र गिरवला जातो. फक्त लिहून नाही ठेवत, या कुविचारांचे पुनरुज्जीवन आणि पुनरुत्पादनही करत राहतात. त्यासाठी निर्माण केल्या जातात रूढी, परंपरा, चालीरीती इ.इ. यासाठीच असतात राम नवमी, कृष्णजन्माष्टमी, गुरु पोर्णिमा, वट पोर्णिमा इ. इ. स्त्रीदास्य रूजविण्यासाठी, त्याचा विसर पडू न देण्यासाठी वट पौर्णिमा, निर्हुतीची लेक, विदेह गणाची नाईका वैदेही, सीतेचा परित्याग करणार्या श्रीरामाचा जयघोष सद्य समाजात होत राहावा. सीतेप्रमाणे आजमीतीला स्त्रियांनी मुकाटपणे फक्त सोसत आणि सोसतच राहवं हा संदेश जनमनात रुजविण्याच तर हा घाट असतो. पुरुषप्रधान संस्कृतीचा जागरच तर केला जातो वटपौर्णिमेला ! रूढी, परंपरा साजर्या करत रहा, त्याची चिकित्सा करू नका, हा त्यामागील मुख्य हेतू. स्त्रीशूदअतिशूद्र शहाणे झाले, शिकले तर आपल्या प्रभुत्वाला धोका पोहचेल हे भय ज्यांना वाटते ‘ते’ घाबरतात इतरांच्या विचार करण्याला.

 

     समाजाचा अर्धा भाग म्हणजे स्त्रिया. या भारत नावाच्या देशात धर्मग्रंथ रचून त्यांना सांगितलं जातं खबरदार विद्या संपादन केली तर…मनुस्मृती सांगते, स्त्रिया शिकल्या तर अनर्थ होतो. शिकलेल्या स्त्रीने स्वयंपाक केला, तर अन्नाच्या अळ्या होतात आणि ते अन्न खावून नवरा मरतो. जीवलगाच्या मृत्यूचे भय दाखविल्यावर स्त्रिया विद्यार्जन करणार तरी कशा ? समस्त स्त्रिया लिहू वाचू लागल्या, तर त्या स्वतंत्रपणे विचार करू लागतील याचे प्रचंड भय ज्यांच्या मनात होते त्यांनीच स्त्रियांवर ज्ञानबंदी लादली. आणि ती फक्त धर्मग्रंथामध्येच नाही, तर जीवनाच्या सर्व क्षेत्रात. ‘चूल आणि मूल’ या चौकटीत बंदिवान यासाठीच केले गेले. घर हे तिचे सर्वस्व ठरविले गेले. आणि त्या घर नावाच्या संरचनेत काम ते काय करायचे ? तांदूळ निवडा, धूणी धूवा, भांडी घासा, रांधा वाढा उष्टी काढा. ज्या कामामध्ये बौद्धिकतेला फारसा वाव, संधी नाही. काय रांधायचं याच स्वातंत्र्यही नाही. तांदूळ निवडायला खास असे बौद्धिक श्रम लागत नाहीत. स्त्री-पुरुष तुलनाकार ताराबाई शिंदे यांनी याच संदर्भात स्त्रियांना ना कोठे बाहेर जाणे येणे, ना लिहा वाचायची मुभा मग त्यांची मती वाढणार तरी कशी? असा रोकडा सवाल केला होता. अशा प्रकारची ज्ञानबंदी फक्त स्त्रियावरच होती असे नाही; बहुजन पुरुषांवरही होती. रामायण काळात शूद्र शंबूक विद्या संपादन करू लागताच त्याचे शीर धडा वेगळे केले गेले. त्याच्या हत्येचे कारण काय तर एका ब्राह्मणाचा लहान मुलगा मेला. कारण शूद्राने विद्या संपादन करायला सुरुवात केली. आदिवासी एकलव्य श्रेष्ठ धनुर्धारी ठरू नये यासाठी त्याचा अंगठा कापण्यात आला. चार्वाक, महात्मा बसवेश्वर, बुद्ध ते संत तुकोबारायांनी ज्ञान संपादन करण्याचा ‘गुन्हा’ केला असे मानून त्यांना छळण्यात आले. काहीना शारीरिकदृष्ट्या संपवले, तर काहींच्या विचाराचे ब्राह्मणीकरण करून, तर काहींच्या बाबत मौनाचा कट करून संपविण्यात आले. या विचारांचे पाईक असणारे 21व्या शतकातही त्याच मानसिकतेचे आहेत.

21व्या शतकात ब्राह्मणी झुंडशाही बोकाळली आहे. त्याचे बळी डॉ. दाभोलकर, कॉ. पानसरे, डॉ.कलबुर्गी, गौरी लंकेश हे ठरले आहेत. ही गणना इथेच थांबत नाही. राज्यसत्ता हाती येताच अशाच विचारांच्या अनियंत्रित संघटना, व्यक्ती सक्रिय होतात. कधी ते गोरक्षक बनून, तर कधी कर्नाटकामधील भाजपा आमदाराच्या रूपात प्रकट होत आहेत. बसनगौडा पाटील यत्नाळकर या भाजपाच्या आमदाराने अलीकडेच विचारवंताना गोळ्या घालण्याची भाषा केली आहे. कोण आहेत हे बसनगौडा? हो, अटल बिहारी वाजपेयी यांच्या सरकार मध्ये राज्यमंत्री होते तेच हे सदगृहस्थ. कर्नाटकात सध्या ते सत्ताधारी नाहीत. ते म्हणतात ‘‘मी गृहमंत्री असतो तर विचारवंताना गोळ्या घातल्या असत्या’’. हा उद्दामपणा येतो कोठून? देशभरात सत्तेत आल्यावर ते काय करू इच्छितात हे बसनगौडा यांनी बोलून दाखवले आहे. त्यांना विचारवंतांची भीती वाटते. समाजाला प्रबोधित करणे त्यांना गुन्हा वाटतो. अभ्यासातून त्यांचे पितळ विचारवंत उघडे पडतील याचे प्रचंड भय त्यांना वाटत आहे. म्हणूच बसनगौडा अतिरेक्यांचा, दहशतवाद्यांचा, जनतेला लुटणार्यांचा, स्त्रियांवर हल्ले करणार्यांचा बंदोबस्त करण्यापेक्षाही विचारवंताना संपवण्याची भाषा करत आहेत. अगदी महात्मा गांधीना गोळ्या घालून संपवलं तसं. खरे तर विचारांचा सामना विचारांनीच केला पाहिजे. हा विचार ही ते सोयीने वापरत आले आहेत म्हणा. उदा. टाईम्सने अटल बिहारी वाजपेयी यांच्यावर टीका केली, तेव्हा यांच्या झुंडीनी टाईम्सच्या कार्यालयाची मोडतोड केली होती. तेव्हा विचारांचा सामना विचारांनी केला नव्हता. आता तर बसनगौडा अविचारी पद्धतीने बोलत आहेत; नव्हे ते संविधानाविरोधी बोलत आहेत. गोळ्या घालण्याचे ‘स्वातंत्र्य’ भारतीय राज्यघटना त्यांनाच काय कोणालाच देत नाही. बसनगौडा यांच्यावर खरे तर गुन्हा दाखल व्हायला हवा.

     ‘ते’ घाबरतात विचारी माणसाना. ‘ते’ घाबरतात सत्य कथनाला, ‘ते’ घाबरतात शूद्र अतिशूद्र स्त्रियांच्या मेंदूला लावलेले कुलप उघडू पाहणार्या विचारांच्या सामर्थ्याला! विचारवंताच्या आकलन शक्तीचे, विवेकीपणाचे, सर्जनशीलतेचे भय त्यांना वाटते. त्यांना भय वाटते ते पुराणमतवादी विचाराला विचारवंत देत असलेल्या आव्हानाला. वादे वादे जायते तत्त्वबोध! तत्त्वबोध होण्यासाठी वादविवाद झाले पाहिजेत ही बौध्द मतप्रणाली त्यांनी कधीच स्वीकारली नाही. पठण, घोकमपट्टी हीच त्यांची अनेक शतकांची परंपरा राहिली आहे. म्हणूनच ते कपट करतात, सत्य दडवू पाहतात. त्यांना संविधानाच्या ऐवजी म्हणूनच मनुस्मृती आणायची आहे. त्यांना गांधींचा खून करणार्या नथूरामाची जयंती साजरी करायची आहे. महाबळी उत्सव बंद करून वामन जयंती साजरी करायची आहे.
खरे तर विचारवंत असा काही मोठा वर्ग नसतो. तो संघटितही नसतो. त्याच्याकडे शस्त्रास्त्रेही नसतात. मग त्यांचे इतके भय यांना का वाटते? कारण ते शास्त्रशुद्ध पद्धतीने विचार करतात, त्याचा प्रसार करतात. कार्ल मार्क्स म्हणतो, विचार जेव्हा जनमनाची पकड घेतात तेव्हा ते भौतिक हत्यार बनतात. प्राचीन काळात गौतम बुद्ध प्रज्ञा, विचारप्रबोधन, वादविवाद परंपरेला महत्त्व देत होते. म. फुले यांनी आधुनिक काळात ज्ञानबंदीविरुद्ध बंड पुकारले होते. छ. शाहूंनी बहुजन समाजात ज्ञान प्रसाराचे कार्य हाती घेतले होते. डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर यांनी शिक्षणाला ‘वाघिणीचे दूध’ म्हटले होते. हे ज्ञानरूपी दूध पिऊन व्यवस्थेविरोधात गुरगुरण्याची क्षमता विचारवंतांमध्ये असते, ती सार्वत्रिक होण्याचे भय त्यांना वाटते म्हणूनच ‘ते’ विचारवंताना गोळ्या घालण्याची भाषा करत आहेत. या गोळ्या विचारवंत व्यक्तीला तर घातल्या जातातच, पण त्यातून समतावादी, समाज विकसी विचार दाबून टाकण्याचे षड्यंत्रही त्यामागे असते ये लक्षात घेतले पाहिजे.

     आचार विचार स्वातंत्र्याची पहिलीवहिली अनुभूती स्त्रीसत्ताक गणसमाजाने अनुभवली होती. स्त्रियांनी शेतीचा शोध लावला, गण भूमीचे समान वाटप केले, या राजकार्यामुळे त्या शासक ठरल्या होत्या. स्त्रीसत्तेची आद्य राणी निर्हुतीच्या वारसदारांनी याचा विसर पडू देता कामा नये. सद्यस्थितीत अविचाराला राजमान्यता देण्याचे कटकारस्थान सुरू आहे. आपण सारे निर्हुतीचे वारसदार स्त्रीसत्तेकडून समतेचा, संघर्षाचा, सृजनाचा वारसा घेऊन हा कट उलथून लावण्यासाठी कटिबद्ध होऊयात !

By |2018-08-02T12:38:55+00:00ऑगस्ट 2nd, 2018|Gender|0 Comments